Μέσα σε μία περίοδο 500 ετών, έχουν δημιουργηθεί περισσότερο από 400 διασκευές της Χιονάτης, με τις πιο δημοφιλείς να είναι εκείνη των αδελφών Γκριμ το 1812 και της ταινίας του Disney το 1937. Σήμερα, θεωρείται ότι η εκδοχή της ταινίας είναι η πιο διαδεδομένη, καθώς αποτελεί τη λιγότερο τρομακτική, αλλά και την πιο προσιτή και ευχάριστη στα παιδιά, όχι μόνο γιατί τα ζωάκια μιλούν, αλλά και γιατί για πρώτη φορά οι χαριτωμένοι νάνοι έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Όμως, όπως δεν υπάρχει μια και μοναδική εκδοχή του παραμυθιού, έτσι δεν υπάρχει μία και μοναδική ερμηνεία του. Και αυτό ισχύει για όλα τα κλασικά παραμύθια, στα οποία βρίσκουμε εκατοντάδες διαφορετικές διασκευές ανά τον κόσμο, και πολλές και διαφορετικές ερμηνείες αντίστοιχα. Έτσι λοιπόν, σε όλα τουλάχιστο τα κλασικά παραμύθια «κρύβονται» μηνύματα, συμβολισμοί και μεταφορικές έννοιες οι οποίες όμως δεν είναι πάντα εμφανείς.

Γνωρίζουμε ωστόσο, ότι όλες οι εκδοχές της Χιονάτης έχουν ένα βασικό κορμό όπως η καταγωγή της, η ζήλια, ο διωγμός, ο θάνατος και η ανάσταση, καθώς και το ευτυχισμένο τέλος στο παλάτι του πρίγκιπα.

Λόγω των ημερών του Πάσχα, τις οποίες διανύουμε, θεώρησα ενδιαφέρον να ακουστεί και μία άλλη πλευρά ενός εκ των πιο δημοφιλών παραμυθιών, η οποία ταιριάζει στο πνεύμα των ημερών και εξετάζει τους συμβολισμούς της ταινίας, καθώς και τους αντίστοιχους χριστιανικούς παραλληλισμούς που φαίνεται να υπάρχουν στην ταινία «Η Χιονάτη και οι εφτά νάνοι».

Συμβολισμοί – Παραλληλισμοί

Καλό και κακό: Θεωρείται, ότι οι συμβολισμοί του καλού και του κακού στη Χιονάτη είναι οι πιο δυνατοί σε σύγκριση με όλα τα υπόλοιπα κλασικά παραμύθια. Υπάρχει το απόλυτα καλό και το απόλυτα κακό (Χιονάτη – Βασίλισσα). Όλη η ιστορία είναι μια μάχη του καλού και του κακού όπως συμβαίνει και μεταξύ Θεού και Διαβόλου.

Χιονάτη: Το όνομα Χιονάτη σημαίνει αυτή που είναι λευκή σα το χιόνι. Το λευκό συμβολίζει την καθαριότητα, την αγνότητα, την αθωότητα. Επίσης, μπορεί να γίνει σύνδεση με τη χριστιανική αναφορά πως ο Θεός θα “πλύνει” τις αμαρτίες των ανθρώπων και θα τις κάνει “λευκές σαν το χιόνι”.

Περιστέρια: Η Χιονάτη τραγουδά στο πηγάδι των ευχών, περικυκλωμένη από λευκά περιστέρια. Το λευκό περιστέρι συμβολίζει το Άγιο Πνεύμα. Η Χιονάτη περιμένει τον αγαπημένο της και τραγουδά μια ευχή: «Εύχομαι εκείνος που αγαπώ να έρθει να με βρει σήμερα». Αντίστοιχα στη Βίβλο, ο αγαπημένος στο Άσμα Aσμάτων, αυτός που περιμένει η νύφη, είναι ο Χριστός.

Καθρέφτης: Δεν δείχνουν όλοι οι καθρέφτες την πραγματικότητα. Μπορεί και να την παραμορφώνουν. Ο καθρέφτης της βασίλισσας πυροδοτεί διαρκώς και θρέφει τη ματαιοδοξία της. Την παραπλανά. Ο καθρέφτης στην ταινία βγάζει φλόγες και μιλάει με ανδρική φωνή η οποία έρχεται από το σκοτάδι, κάτι που παραπέμπει στην κόλαση και στον διάβολο.

Βασίλισσα: Έχει ως θεό και λατρεύει τον εαυτό της. Το πιο σημαντικό στη ζωή για αυτή είναι το πόσο όμορφη είναι. Η ταυτότητά της είναι η εμφάνισή της. Στη χριστιανική κουλτούρα, δίνεται μεγάλη βάση στο καλό των άλλων, παραβλέποντας πολλές φορές τον ίδιο τον εαυτό. Κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τις πεποιθήσεις της βασίλισσας.

Ζήλια: Η βασίλισσα και ο διάβολος είναι και οι δυο ζηλιάρηδες. Τους τρώει η ζήλια τους για κάποιον άλλο τον οποίο θεωρούν ότι έχει πιο πολλά προνόμια. Η μία θέλει να είναι η πιο όμορφη στον κόσμο, ο άλλος θέλει να είναι ο κυρίαρχος του κόσμου.

Μήλο: Η κακιά μάγισσα δίνει ένα δηλητηριασμένο μήλο στη Χιονάτη. Η Χιονάτη πεθαίνει. Παραπέμπει στην ιστορία του Αδάμ και της Εύας στον Παράδεισο. Υπάρχει ο απαγορευμένος καρπός, που συνήθως συμβολίζεται ως ένα όμορφο μήλο. Η Εύα πλανάται από το φίδι, τρώει τον καρπό και διώχνεται από τον Παράδεισο. Η Εύα, όπως και η Χιονάτη γνωρίζουν ότι δεν πρέπει να φάνε το μήλο και όμως το κάνουν, με όποιες συνέπειες έχει για την καθεμιά τους αυτή η πράξη.

Προειδοποίηση: Οι νάνοι προειδοποίησαν τη Χιονάτη ότι πρέπει να προσέχει, να μη μιλήσει με κανέναν ξένο και να είναι υποψιασμένη ότι η βασίλισσα χρησιμοποιεί μαγεία και μπορεί εύκολα να την ξεγελάσει και να της κάνει κακό. Η Εύα, από την άλλη, είχε προειδοποιηθεί από τον Θεό να μην πάρει τον απαγορευμένο καρπό αλλά την κορόιδεψε το φίδι, ο διάβολος. Και στις δύο περιπτώσεις κάποιος με πολύ καλές ικανότητες στο να λέει ψέματα τις έπεισε να φάνε τον καρπό. Στη Βίβλο, ο διάβολος (δια-βάλλω=συκοφαντώ), αναφέρεται ως πατέρας του ψεύδους.

Αριθμός 7: Ο αριθμός επτά χρησιμοποιείται ευρέως στη Βίβλο για να δηλώσει την τελειότητα του Θεού. Στη Χιονάτη, οι νάνοι είναι 7 και ζουν κάπου στον έβδομο λόφο, μετά τον έβδομο καταρράκτη. Επίσης, υπάρχουν πολλές αναφορές στον αριθμό 7, τόσο στη Βίβλο όσο και στη Χιονάτη. Σύμφωνα με κάποιες θεωρίες, οι 7 νάνοι μπορεί να θεωρηθούν ως άγγελοι που προστατεύουν τη Χιονάτη.

Η μάγισσα: Η γριά μάγισσα πάει να βρει τη Χιονάτη και της λέει ότι αν φάει μία μπουκιά από το μήλο θα πραγματοποιηθούν όλα της τα όνειρα. Ουσιαστικά, της υποσχέθηκε ότι θα κατακτήσει ό,τι επιθυμεί. Αντίστοιχα, όταν ο Χριστός βρέθηκε στην έρημο, ο διάβολος του έταξε όλα τα βασίλεια της γης αν πέσει και τον προσκυνήσει.

Το φιλί: Το ξόρκι λύνεται με την πραγματική αγάπη που συμβολίζεται με ένα φιλί το οποίο ξυπνά τη Χιονάτη από τον αιώνιο ύπνο. Σε αντίθεση με το φιλί προδοσίας του Ιούδα, εδώ έχουμε πάλι ένα φιλί το οποίο πηγάζει από πραγματική αγάπη. Σύμφωνα με τη Βίβλο, ο Χριστός θυσιάστηκε και πέθανε από πραγματική αγάπη για όλους τους ανθρώπους.

Ανάσταση: Η Χιονάτη ξυπνά και βρίσκεται ξανά με όλα τα αγαπημένα της πρόσωπα. Αναφέρεται στη Βίβλο, ότι κάτι αντίστοιχο συμβαίνει με τους ανθρώπους που φεύγουν από τη ζωή και κάποια μέρα, όταν θα έρθει η Δεύτερη Παρουσία θα αναστηθούν.

Βασίλειο: Ο πρίγκιπας παίρνει τη Χιονάτη μαζί του και βλέπουν από μακριά το βασίλειό του, το οποίο όμως βρίσκεται στον ουρανό και όχι στη γη. Πρόκειται για ένα λαμπερό παλάτι ανάμεσα στα σύννεφα και στον ήλιο. Παραπέμπει στο ουράνιο βασίλειο όπου κατοικεί ο Θεός.

Και το παραμύθι τελειώνει “…και έζησαν ευτυχισμένοι στο βασίλειο…” παραπέμποντας σε μια εικόνα του παραδείσου. Σύμφωνα με κάποιες θεωρίες, ο πρίγκιπας είναι ένας άγγελος που ήρθε να πάρει μαζί του τη Χιονάτη η οποία είχε πράγματι πεθάνει. Σε κάθε περίπτωση όμως, η Χιονάτη βρίσκεται ασφαλής στο βασίλειο με τον αγαπημένο της. Το καλό θριαμβεύει στο κακό και η ζωή νικά τον θάνατο!

*Τα παραμύθια είναι σημαντικά για την ανάπτυξη των παιδιών. Προάγουν τη φαντασία και αξίες όπως τη δικαιοσύνη, το καλό, την προσπάθεια και την εργατικότητα. Αποτελούν έναν όμορφο τρόπο εισαγωγής των μικρών στον κόσμο των μεγάλων. Θα ήθελα να επισημάνω ότι το παρόν άρθρο αναφέρεται σε μία πιθανή ερμηνεία του παραμυθιού και αποτελεί προϊόν μιας ευρύτερης μελέτης σχετικά με τα παραμύθια και τους συμβολισμούς τους.

Ζαχαροπούλου Ευαγγελία, Ψυχολόγος Παιδιού & Εφήβου

Βιβλιογραφία

Baker, K. J. (2005). The gospel according to Disney: Faith, trust, and pixie dust. Journal of Popular Culture, 38(4), 763-764.

Bible: www.theword.net

Bottigheimer, R. B. (Ed.). (1989). Fairy tales and society: Illusion, allusion, and paradigm. ProQuest Ebook Central.

Duricy, M. (nd). Snow White and semiotics in religion. Retrieved from: https://udayton.edu/imri/mary/s/snow-white-and-semiotics-in-religion.php

Jones, S.S (2002). The fairy tale. Taylor & Francis Group. ProQuest Ebook Central.

Strayer, J. (1996). Trapped in the Mirror: Psychosocial Reflections on Mid-Life and the Queen in Snow White. Human Development, 39(3), 155-172.

Tatar, M. (1999). The classic fairy tales. New York: Norton

Ward, A. R. (2002). Mouse morality: The rhetoric of Disney animated film. ProQuest Ebook Central

Related Posts