Τι είναι παιγνιοθεραπεία;
Πρόκειται για ψυχοθεραπευτική προσέγγιση η οποία ενδείκνυται ιδιαίτερα για παιδιά ηλικίας περίπου 4-12 ετών και χρησιμοποιεί ως βασικό θεραπευτικό εργαλείο το παιχνίδι.
Για ποιο λόγο η παιγνιοθεραπεία απευθύνεται κυρίως σε παιδιά έως 12 ετών;
Γιατί τα παιδιά δεν εκφράζουν πάντα με λόγια όσα αισθάνονται και βιώνουν. Ανάλογα με την ηλικία και το αναπτυξιακό τους επίπεδο, μπορεί να δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν, να οργανώσουν και να περιγράψουν τις εσωτερικές τους εμπειρίες.
Το παιχνίδι αποτελεί έναν φυσικό τρόπο επικοινωνίας για το παιδί. Μέσα από το συμβολικό παιχνίδι, τη δημιουργία ιστοριών, τις φιγούρες, την άμμο, τη ζωγραφική και άλλες δραστηριότητες, το παιδί μπορεί να εκφράσει με τον δικό του τρόπο φόβους, επιθυμίες, συγκρούσεις, σχέσεις και εμπειρίες.
Καθώς το παιδί μεγαλώνει και αναπτύσσεται η ικανότητά του για πιο σύνθετη σκέψη και λεκτική έκφραση, το παιχνίδι δεν εξαφανίζεται απαραίτητα από τη θεραπευτική διαδικασία. Αντίθετα, ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται μπορεί να προσαρμόζεται στην ηλικία, τις ανάγκες και τις δυνατότητες του.
Άρα φτάνει το παιδί να παίζει; Γιατί χρειάζομαι τον ειδικό;
Η παιγνιοθεραπεία δεν είναι απλώς ελεύθερο παιχνίδι.
Το παιχνίδι γίνεται μέσα σε ένα συγκεκριμένο θεραπευτικό πλαίσιο, με σαφή όρια, στόχους και θεραπευτικές αρχές. Ο θεραπευτής παρατηρεί τον τρόπο με τον οποίο το παιδί παίζει, τα θέματα που επαναλαμβάνει, τον τρόπο με τον οποίο δημιουργεί σχέσεις και ιστορίες και τον τρόπο με τον οποίο εκφράζει συναισθήματα και δυσκολίες.
Στόχος δεν είναι να «ερμηνεύει» αυθαίρετα κάθε παιχνίδι του παιδιού. Είναι να δημιουργεί ένα ασφαλές περιβάλλον μέσα στο οποίο το παιδί μπορεί να εκφραστεί, να εξερευνήσει τις εμπειρίες του και, σταδιακά, να αναπτύξει πιο λειτουργικούς τρόπους να διαχειρίζεται όσα το δυσκολεύουν.
Μέσω της παιγνιοθεραπείας, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν και να επεξεργαστούν συναισθήματα, εμπειρίες και ανησυχίες, χρησιμοποιώντας τον φυσικό τρόπο έκφρασής τους — το παιχνίδι — μέσα σε ένα πλαίσιο με θεραπευτικό στόχο.
Σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να εφαρμοστεί η παιγνιοθεραπεία;
Σε παιδιά που αντιμετωπίζουν συναισθηματικές, συμπεριφορικές ή δυσκολίες προσαρμογής, όπως:
Συναισθηματικές δυσκολίες
- Άγχος
- Φόβοι και φοβίες
- Δυσκολία στη διαχείριση συναισθημάτων
- Χαμηλή αυτοπεποίθηση
- Θλίψη και απώλεια
- Δυσκολίες μετά από σημαντικές αλλαγές στη ζωή του παιδιού
Συμπεριφορικές και αναπτυξιακές δυσκολίες
- Δυσκολίες διαχείρισης θυμού
- Προβλήματα συμπεριφοράς
- Δυσκολίες κοινωνικής προσαρμογής
- Δυσκολίες στις σχέσεις με συνομηλίκους
- Δυσκολίες προσαρμογής σε αλλαγές ή μεταβάσεις
Δύσκολες ή τραυματικές εμπειρίες
- Διαζύγιο ή χωρισμός γονέων
- Πένθος
- Ψυχολογικά τραυματικές εμπειρίες
- Σημαντικές αλλαγές στο οικογενειακό περιβάλλον
Η καταλληλότητα της παιγνιοθεραπείας αξιολογείται εξατομικευμένα, ανάλογα με την ηλικία, τις ανάγκες και τις ιδιαίτερες δυσκολίες κάθε παιδιού.
«Αν οι λέξεις που χρησιμοποιούμε στον καθημερινό λόγο ήταν αρκετές για να εκφράσουμε ως άνθρωποι τι αισθανόμαστε, τότε δε θα υπήρχε ανάγκη για τέχνη, μουσική, θέατρο ή ποίηση» (M. Sunderland)
Τι χρησιμοποιείται στην παιγνιοθεραπεία;
Στην παιγνιοθεραπεία μπορεί να αξιοποιηθεί ένα ευρύ φάσμα δημιουργικών και συμβολικών μέσων. Η επιλογή τους γίνεται ανάλογα με την ηλικία, τις ανάγκες και τους θεραπευτικούς στόχους του κάθε παιδιού.
- Δημιουργικός οραματισμός – ενίσχυση της αυτογνωσίας και της χαλάρωσης
- Θεραπευτικές ιστορίες – επεξεργασία δύσκολων εμπειριών και αναζήτηση εναλλακτικών τρόπων αντιμετώπισης
- Γαντόκουκλες και μάσκες – έκφραση συναισθημάτων και επικοινωνία
- Τέχνη και ζωγραφική – δημιουργική και συναισθηματική έκφραση
- Άμμος και φιγούρες – δημιουργία και αναπαράσταση προσωπικών εμπειριών και σχέσεων
- Μουσική και κίνηση – ανάπτυξη επικοινωνίας και σωματικής έκφρασης
- Θέατρο και παιχνίδι ρόλων – εξερεύνηση σχέσεων, κοινωνικών καταστάσεων και διαφορετικών τρόπων αντίδρασης
- Παιχνίδι αναπαράστασης – το παιδί μπορεί να αναπαραστήσει καταστάσεις της καθημερινότητάς του και να τις επεξεργαστεί μέσα σε ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο
Πόσο αποτελεσματική είναι η παιγνιοθεραπεία; Αποδεικνύεται επιστημονικά;
Η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων μέσω παιχνιδιού έχει μελετηθεί σε παιδιά με διαφορετικές συναισθηματικές, συμπεριφορικές και αναπτυξιακές δυσκολίες. Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι οι κατάλληλα δομημένες παρεμβάσεις παιγνιοθεραπείας μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της συναισθηματικής λειτουργίας, της συμπεριφοράς και της προσαρμογής των παιδιών.
https://cdn.ymaws.com/www.a4pt.org/resource/resmgr/about_apt/apt_evidence_based_statement.pdf
http://playtherapy.org/Resources/Research
Παιγνιοθεραπεία και Λεκτική ψυχοθεραπεία
Γιατί να επιλέξω την παιγνιοθεραπεία για το παιδί μου;
Γιατί κάθε παιδί έχει τον δικό του τρόπο έκφρασης. Για κάποια παιδιά οι λέξεις έρχονται εύκολα. Για άλλα, το παιχνίδι, η ζωγραφική, η άμμος ή μια ιστορία μπορεί να αποτελούν πιο φυσικούς τρόπους για να δείξουν τι αισθάνονται και τι τα απασχολεί.
Η παιγνιοθεραπεία αξιοποιεί αυτή τη φυσική γλώσσα του παιδιού μέσα σε ένα ασφαλές και θεραπευτικό πλαίσιο, με στόχο να το βοηθήσει να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, να επεξεργαστεί τις δυσκολίες του και να αναπτύξει νέους τρόπους αντιμετώπισης.
Είναι το «εισιτήριο» για να μπούμε στον κόσμο του παιδιού ενώ, παράλληλα, εκείνο αισθάνεται ασφαλές.
«Το παιχνίδι αναπαριστά την προσπάθεια των παιδιών να οργανώσουν τις εμπειρίες τους. Είναι ίσως από τις ελάχιστες φορές στη ζωή τους, που θεωρούν πως έχουν τον έλεγχο και συνεπώς αισθάνονται απόλυτα ασφαλή (G.Landreth)